1375
İSKAN KANUNU (1) (2)

Kanun Numarası : 2510
Kabul Tarihi : 14/6/1934
Yayımlandığı R. Gazete : Tarih : 21/6/1934 Sayı : 2733
Yayımlandığı Düstur : Tertip : 3 Cilt : 15 Sayfa : 460

Bu Kanun ile ilgili tüzük için, “Tüzükler Külliyatı” nın kanunlara
göre düzenlenen nümerik fihristine bakınız.

MUKADDEME
İskan mıntakaları

Madde 1 – (Değişik: 18/6/1949-5098/1 md.)
Muhacir ve mültecilerle göçebelerin ve gezginci çingenelerin yurt içinde yerleştirilmeleri; Türk kültürüne bağlılık ve nüfus oturuş ve yayılışının düzeltilmesi amaciyle Bakanlar Kurulunca yapılacak programa uygun olarak İçişleri ve Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlıklarınca tertiplenir.
Madde 2 – (Mülga: 18/6/1947-5098/13 md.)
FASIL : I
Muhacirlerin ve mültecilerin kabulü
Madde 3 – (Değişik: 18/11/1935-2848/3 md.)
Türkiye”de yerleşmek maksadile dışarıdan münferiden gelmek istiyen Türk soyundan meskün veya göçebe ferdler Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekilliğinin mütalaası alınmak şartile Dahiliye Vekilliğinin emrile ve müçtemian gelmek istiyen Türk soyundan meskün veya göçebe ferdler ve aşiretler ve Türk kültürüne bağlı meskün kimseler işbu kanunun hükümlerine göre Dahiliye Vekilliğinin mütaleası alınmak şartile Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekilliğinin emirlerile kabul olunurlar. Bunlara muhacir denir.
——————————
(1) Bu kanunun 24 üncü maddesinin son fıkrasında, 25 inci maddesinde, 41 inci maddesinde, 43 üncü maddesinde ve 45 inci maddesinde yazılı “Dahiliye Vekilliği” ve “Dahiliye Vekili” sözleri 18/11/1935 tarih ve 2848 sayılı Kanunun 9 uncu maddesiyle “Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekilliği” ve “Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekili”şeklinde değiştirilmiş ve metne işlenmiştir.
(2) Bu Kanun ile bu Kanunu değiştiren kanunlarda Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığına verilmiş olan görev ve yetkiler 6/3/1985 tarih ve 3161 sayılı Kanun ile Tarım Orman ve Köyişleri Bakanlığına devredilmiştir.
1376
Kimlerin ve hangi memleketler halkının Türk kültürüne bağlı sayılacağı İcra Vekilleri Heyeti kararile tesbit olunur.
Türkiye”de yerleşmek maksadile olmayıp bir zarûret ilcasile muvakkat oturmak üzere sığınanlara mülteci denir. 4 üncü maddede yazılı sebebler bulunmıyan mülteciler Türkiye”de yerleşmek isterlerse ve bunu yazı ile bulundukları yerin en büyük idare amirine bildirirlerse haklarında Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekilliğince muhacir muamelesi yapılır.
Öbür mülteciler için Dahiliye Vekilliğince haklarında vatandaşlık kanunu ahkamı tatbik olunur.
Muhacirlerin alınma yolları Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekilliğince, mültecilerin ise Dahiliye Vekilliğince yapılacak talimatnamelerle tesbit olunur.
(Ek: 30/6/1939 - 3657/1 md.) Türkiye”de yerleşmek maksadiyle ve Hükümetten iskan yardımı istememek şartiyle dışarıdan gelmek istiyen Türk soyundan olan kimseler Hariciye, Dahiliye ve Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekilliklerince müştereken tesbit olunacak şekiller dahilinde konsoloslarımızın verecekleri muhacir vizesiyle Türkiye”ye gelirler ve serbest muhacir olarak kabul olunurlar. Bu yolda geleceklerin pasaportlarına muktazi meşruhat verilir.
İcra Vekilleri Heyeti bu madde hükümlerinin hangi yerler halkına tatbik olunacağını tayin ve tesbit eder.
Madde 4 – A: Türk kültürüne bağlı olmıyanlar,
B: Anarşistler,
C: Casuslar,
Ç: Göçebe çingeneler,
D: Memleket dışına çıkarılmış olanlar, Türkiye”ye muhacir olarak alınmazlar.
Bulaşık hastalıklılar doğrudan doğruya Hükümet hastanelerine gönderilip orada parasız tedavi olunurlar.
Madde 5 – Hususi bir ahit dolayısiyle Türkiye”ye mecburi olarak gelenler yapılan muahede hükümlerine ve Hükümetçe verilen kararlara göre alınırlar.
Madde 6 – A: Muhacirler sınırlardan girdikleri veya nakil vasıtalarından çıktıkları yerin en büyük mülkiye memuruna kendilerini ve ailesi fertlerini yazdırıp bir “muhacir kağıdı” almağa ve bir vatandaşlığa girme beyannamesi imzalamağa mecburdurlar. Muhacir kağıdı muvakkat doğum kağıdı yerine geçer ve bir yıl muteber tutulur.
B: Muhacir olarak alınanlar, İcra Vekilleri Heyeti karariyle, hemen vatandaşlığa alınırlar. Küçükler baba ve analarına veya hısımlarına bağlı tutulurlar. Kimsesiz gelen küçükler, yaşına bakılmaksızın, vatandaşlığımıza geçirilirler.
Madde 7 – A ve B: (Mülga: 18/6/1947 - 5098/13 md.)
C: Türkiye”ye geldikleri tarihten itibaren iki yıl içinde iskan istemiyen muhacir ve mültecilere iskan yardımı yapılamaz.
FASIL : II
İçerde, nakiller, kültür ve idare tedbirleri
Madde 8 – (Mülga: 15/5/1959 - 7269/51 md.)
Madde 9 – (Değişik: 18/6/1947 - 5098/3 md.)
Göçebeler, gezginci çingeneler İçişleri Bakanlığının mütalaası alınarak Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığınca uygun görülecek yerlerde yerleştirilirler. Bunlar da bu kanunda yazılı yardımlardan ve her türlü muafiyetten istifade ederler.
1377
Madde 10 – A: Kanun aşirete hükmi şahsiyet tanımaz. Bu hususta her hangi bir hüküm, vesika ve ilama müstenit de olsa tanınmış haklar kaldırılmıştır. Aşiret reisliği, beyliği, ağalığı ve şeyhliği ve bunların her hangi bir vesikaya veya görgü ve göreneğe müstenit her türlü teşkilat ve taazzuvları kaldırılmıştır.
B: Bu kanunun neşrinden önce her hangi bir hüküm veya vesika ile veya örf ve adetle aşiretlerin şahsiyetlerine veya onlara izafetle Reis, Bey, Ağa ve şeyhlerine ait olarak tanınmış, kayıtlı, kayıtsız, bütün gayrimenkuller Devlete geçer. Bu kanun hükümlerine ve Devletçe tutulan usullere göre bu gayrimenkuller muhacirlere, mültecilere, göçebelere, naklolunanlara, topraksız veya az topraklı yerli çiftçilere dağıtılıp tapuya bağlanır. Bu gayrimenkullerin aidiyeti tapu sicillerindeki kayıtlara göre tesbit olunur. Tapu sicillerinde aidiyete dair bir kayıt yoksa veyahut kayıtlar yalnız şahıslar namına olupta halk arasında bunların aşirete ait olduğu şayi bulunuyor ve aşiret fertleri de bu gayrimenkullerden başkasına sahip bulunmuyorlarsa aidiyet, tahkikat üzerine, o yerin idare heyeti karariyle hallolunur; idare heyetlerinin valilerce tasdik edilen bu kararı katidir.
C ve Ç: (Mülga: 18/6/1947 - 5098/13 md.)
Madde 11 – (Mülga: 18/6/1947 - 5098/13 md.)
FASIL : III
İskan
Madde 12 - 14 – (Mülga: 18/6/1947 - 5098/13 md.)
Madde 15 – (Mülga: 16/6/1970 - 1306/2 md.)
Madde 16 – A: Karı ve koca bir aile olarak iskan edilir:
B: Evlenmemiş çocuklar, çocuksuz erkek ve kadın dullar, ana ve baba ile veya bunlardan sağ olanı ile birlikte iskan görürler;
C: Anasız ve babasız torunlar dede ve büyük analariyle veya bunlardan sağ olaniyle birlikte iskan edilirler. Ancak torunların hisseleri tapuda kendi adlarına yazılır;
Ç: Anasız ve babasız çoçuklar birlikte bulunduğu ve yaşadığı kan, civar ve sıhri hısımlariyle birlikte yerleştirilirler. Bunların da hisseleri tapuda kendi adlarına yazılır.
D: Anasız ve babasız çocuklar, kan ve civar veya sıhri hısımlarından biri, yoksa kendi başlarına iskan görürler. Bunların küçüklerine ayrıca vasi tayin ettirilir.
E: Evli çocuklar ve evli torunlar, başlı başına bir aile olarak iskan görürler;
F: (C) fıkrasındaki torunların, (Ç) ve (D) fıkralarındaki çocukların, üvey çocukların ve evlatlıkların hisseleri evleninceye kadar hiç bir suretle satılamaz, bağışlanamaz ve haczolunamaz;
G: Türk muhacir ve mülteciler hısım ve akrabalarının bulundukları yerde iskan olunurlar.
Madde 17 – İskan bir aileye, nüfus ve ihtiyacına göre oturacak ev veya ev yeri, sanatkarlara ve tüccarlara ayrıca geçim getirecek dükkan veya mağaza yahut bu gibi yapı veya yeri ve mütedavil sermaye; çiftçilere de ayrıca kafi toprakla çift hayvanı, alat ve edevatı, tohumluk, ahır ve samanlık veya yeri vermekle yapılır.
(İkinci fıkra mülga: 11/6/1945 - 4753/64 md.)
İskan derecesini gösteren (Toprak tevzi cetveli) ilişiktir. (1)
——————————
(1) Bu maddeye bağlı “Toprak tevzi cetveli”, 11/6/1945 tarih ve 4753 sayılı Kanunun 64 üncü maddesi ile kaldırılmıştır.
1378
(Ek fıkra: 18/6/1947 - 5098/5 md.) İskan edilecek her aileye nüfuslarına göre dağıtılacak çeşitli toprak miktarı ve dağıtış şekli Sağlık ve Sosyal Yardım ve Tarım Bakanlıklarınca hazırlanıp Bakanlar Kurulu tarafından tasdik edilecek bir cetvelle tesbit olunur.
Madde 18 – İskanda Hükümetçe verilen talimata göre yapı yapılması için malzeme veya para verilebilir. Yapı yapmakta kendileri de çalıştırılabilir.
İskan için Devlet ormanlarından parasız kereste vermek ve bu yapıları yapmada asker, Devlet memur ve müstahdemlerini ve vasıtalarını kullanmak caizdir.
Madde 19 – Yeniden kurulan veya canlandırılan köylere, orta malı olarak mevcut nüfusun ortak ihtiyacına yetişen mektep, cami, köy odası, karakol, pazar, harman ve mezarlık yerleri, otlak, suvat, Orman Kanunu hükümleri içinde baltalık ve başka ortak ihtiyaçlara lazım yerler parasız bırakılır.
Mektep odası, çeşme, su yolları, kuyu, sarnıç ve sulama tertibatı da Hükümetçe yapılabilir veya tamir edilebilir. Bu işlerde buraya yerleştirilenleri işletmeğe Hükümet salahiyetlidir.
Madde 20 - 21 – (Mülga: 11/6/1945 - 4753/64 md.)
Madde 22 – Muhacirlerin, mültecilerin, göçebelerin ve naklolunanların yerleştirilmelerine ayrılan veya bunlara verilen yapılar ve topraklar kimin işgali altında olursa olsun vali veya kaymakamın yazılı emriyle zabıtaca boşaltılır ve kendilerine teslim olunur. Bunlara vuku bulacak tecavüzlerde de vali ve kaymakamlar zabıta marifetiyle tahliyeye salahiyetlidirler.
Madde 23 – Bu kanun hükümlerine göre muhacirlere, mültecilere, göçebelere, naklolunanlara ve yerlilere dağıtılan yapı ve toprakların temlikine vali ve kaymakamlar salahiyetlidirler. Dağıtış defter veya kararlarının altı vali veya kaymakamlarca tasdik edilmesi, temliktir. Tasdikli defterlerdeki veya kararlardaki miktarlar muteberdir.
(Ek fıkralar: 5/7/1939 - 3667/3 md.)
Bu suretle temlik edilmiş olan gayrimenkuller hakkında vukubulacak ayni davalarda hasım taraf yeni malik ile birlikte Hazinedir.
Temlik tarihinden itibaren bir sene geçtikten sonra müstehikler tarafından ancak Hazine aleyhine vaz”ıyet tarihindeki rayiç üzerinden bedel davası açılabilir.
Ayın veya bedelin verilmesine hükmolunduğu takdirde mahkeme masrafları yalnız Hazineye yükletilir.
Madde 24 – Muhacirleri ve mültecileri ve naklolunanları kendilerine ev yapıncaya veya Hükümetçe yaptırılıncaya kadar yerleşecekleri yerde veya civarda mevcut Hükümete veya halka ait münasip binalarda barındırmak ve bu binaları vali veya kaymakamın yazılı emriyle zabıtaca hemen boşaltmak caizdir. Ancak bu boşaltmanın ev ve bina sahiplerinin yaşamalarını ve barınmalarını imkansız kılacak yolda olmaması ve bir yıldan fazla sürmemesi şarttır.
Bu yolda binası boşaltılanlara Hükümetçe münasip kira verilir. Muhacirlerin, mültecilerin ve naklolunanların geçtikleri yerlerde muvakkat konaklamak üzere bir haftadan fazla bir müddet için bina boşaltılmasına izin verilemez. Bu maddenin hükümlerini tatbik için Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekilliğince talimat yapılır.
Madde 25 – Muhacirlerin, mültecilerin, naklolunanların ve göçebelerin yurtlandırıldıklarından başlıyarak iki yıl içinde, görülecek hakiki lüzum üzerine, aynı mıntakalarda iskan yerlerini değiştirmeğe ve düzeltmeğe Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekili salahiyetlidir.
1379
FASIL : IV
Mecburiyetler, tasfiye ve istihkak mazbataları
Madde 26 - 28 – (Mülga: 18/6/1947 - 5098/13 md.)
Madde 29 – (Mülga: 16/6/1970 - 1306/2 md.)
Madde 30 – (Değişik: 18/6/1947 - 5098/7 md.)
Hükümetçe iskan edilenlere borçlu veya borçsuz olarak iskan yoluyla verilen gayrimenkuller on yıl süre ile hiç bir suretle satılamaz, bağışlanamaz, terhin edilemez, haciz olunamaz. Tapularına o yolda kayıt düşürülür.
Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığının izniyle Türkiye Cumhuriyeti Ziraat Bankasına terhini caizdir.
FASIL : V
Muafiyetler
1- Gümrük muafiyeti
Madde 31 – (Değişik: 30/6/1939 - 3657/2 md.)
Bu kanunun hükümlerine göre alınan muhacirlerle dışarıdan gelen mülteci ve aşiret fertlerinin birlikte getirdikleri aşağıda gösterilen kendi eşyaları, malları ve hayvanları gümrük resmile, bir defaya mahsus olmak üzere, sair bütün teklif ve resimlerden muaftır.
A) Zat ve ev eşyası kamilen.
1 – Bir aile için:
B) Meslek ve meşgale eşyası aşağıdaki kayıtlarla:
Çiftçi ise çift hayvanları, arabaları, araba ve koşum takımları, çiftçiliğe mahsus her türlü alet ve edevat ve makineleri, damızlık hayvanları, tohumluk ve yiyecek zahireleri ve aşlıkları kamilen ve ötedenberi besledikleri büyük ve küçük hayvanlarla zirai mahsullerinden değeri 6.000 liraya kadar olan mikdarı.
San”at ve serbest meslek erbabından ise; her türlü san”at ve meslek alet ve edevatı ve makineleri, söküp getirecekleri fabrikaları alet ve edevatı kamilen ve san”at ve mesleklerine mütaallik mamul ve gayri mamul maddelerden değeri 6.000 liraya kadar olan mikdarları (trikotaj fabrikası makineleri ve kauçuk sanatlar mamulatından bulunan ayakkabıları hariçtir. Ancak zata mahsus ve kullanılmış küçük trikotaj makineleri muafiyetten istifade eder.)
Tüccardan ise: ötedenberi satagelmekte oldukları ticaret mallarından değeri (12.000) liraya kadar olan mikdarı (şeker, kahve, çay, benzin, petrol, koza, ipek ve ipekliler ve inhisara tabi maddelerle trikotaj makineleri ve kauçuk sanayii masnuatından olan ayakkabıları hariçtir.)
Bu üç sınıftan hariç ise; Kendi menkul ve gayrimenkulleri bedeli veya mevcut paraları mukabili satın alacakları mallardan veya kendi menkullerinden getirecekleri 12.000 liralık miktarı (şeker, kahve, çay, benzin, petrol, koza, ipek ve ipekliler ve inhisara tabi maddelerle trikotaj makineleri ve kauçuk sanayi masnuatından olan ayakkapları hariçtir).
2 – Bir cemaat için (bir köy ve mahalle veya cemaata ait kullanılmış eşya).
A) Bütün mektep eşyası;
B) Bütün cami eşyası;
C) Vakıflara ait eşya ve mahsuller;
Ç) Köy ve mahalle odası eşyası, hatıralar ve cemaata yadigar eşya;
D) Köyün ve mahallenin orta malı olan boğalar, aygırlar, tekeler, koçlar ve damızlık bütün hayvanlar;
1380
E) Köy veya mahallenin harman ve orak makinesi ve traktör gibi ortak zirai makine ve aletleri, köy değirmeni ve un fabrikası gibi müşterek sanat fabrika ve makineleri.
3 – Yukarıdaki bendlerde yazılı gümrük muafiyetlerinin tatbik şekilleri Sıhhat ve İçtimai Muavenet ve Gümrük ve İnhisarlar Vekilliklerince müştereken tayin ve tesbit olunur.
Madde 32 – Muhacirler ve mülteciler 31 inci madde haricinde menkul ve gayrimenkul mallarının bedeli veya ellerinde bulunan nakitleri karşılığı Türkiye”de yapacakları sanat veya ticaret veya ziraat eşyası getirebilirler. Bu yolda getirilecek eşya gümrük ve sair resimlere tabidir. Ancak bu eşyanın şeker, benzin, petrol, koza, ipek ve ipeklilerden ve Türkiye”de inhisara bağlı maddelerle trikotaj makineleri ve kauçuk sanayii mahsullerinden olan ayakkabılardan olmaması şarttır. (1)
Madde 33 – Hükümetçe memleket iktısadiyatını korumak üzere alınan ve alınacak olan tedbirler 31 inci ve 32 nci maddelere göre hariçten getirilebilecek eşya hakkında tatbik edilmez. (1)
Madde 34 – 31 ve 32 nci maddelerdeki muafiyetleri kazanabilmek, Türk vatandaşlığına girmek için beyanname verip karşılığında bir kağıt almağa ve getirilen malların, muhacirlerin ve mültecilerin kendi malları olmasına vabestedir.
Sınırlarda belli kapılardan başka yollardan girmeğe mecbur kalmış olan muhacirler ve mülteciler getirecekleri mallar için bir beyanname verirler; aksi sabit oluncuya kadar bu beyannameler muafiyet için muteber olur. Kapılardan gelecek muhacirlerin ve mültecilerin nizamnamesinde şekil ve mahiyetleri gösterilecek bir vesika göstermeleri yahut yalnız veya toplu bir beyanname vermeleri kafidir.
Türk vatandaşlığına girmekten vaz geçen veya giremiyen veya getirdikleri malların kendi malları olmadığı anlaşılanlardan 31 inci maddeye göre affedilmiş olan teklif ve resimler tam olarak tahsil olunur. 32 nci maddeye göre geçirilmiş eşya için bu teklif ve resimler iki kat alınır.
Muhacirlere ve mültecilere ait olmadığı halde bu kanunun hükümlerinden istifade edilerek geçirilecek gerek eşya ve hayvanlar ve gerek sahipleri 1918 numaralı Kaçakçılık Kanunu hükümlerine tabi tutulur.
Madde 35 – Muhacirlerin ve mültecilerin gümrüksüz olarak sokacakları malların değeri gümrükten geçtiği yerin piyasasındaki toptan fiyata göre tayin olunur.
2 – Vergi ve resim muafiyeti
Madde 36 – (Değişik: 5/7/1939 - 3683/1 md.)
A) Hariçten gelecek muhacir ve mültecilerin pasaportları üzerine yapılacak vize muameleleri ile kendilerine verilecek eşya ve hayvan vesikaları her türlü resim ve harçlardan muaftır.
B) Muhacir ve mültecilerle bir yerde yurtlandırılan göçebeler ve bir mıntakadan diğer mıntakaya Hükümetçe naklolunanların bu kanun hükmü dairesinde yapılacak iskan yardımı, gümrük ve vergi muafiyeti, tabiiyet, nüfusa ve tapuya tescil ve nakil muameleleri dolayısiyle gerek kendileri tarafından verilecek, gerek alakadar dairelerce tanzim olunacak her türlü evrak ve bu hususta verecekleri arzuhaller damga resmiyle sair bilümum resim ve harclardan muaftır.
——————————
(1) Bu maddelerin uygulanmasiyle ilgili olarak, 20/2/1930 tarih ve 1567 sayılı Kanunun, 8/3/1966 tarih ve 753 sayılı Kanunla değişik Ek 2 nci maddesine bakınız.
1381
Madde 37 – (Değişik: 18/6/1947 - 5098/8 md.)
Muhacir ve mültecilerle Hükümetçe bu kanun hükümlerine göre yerleştirilenler aşağıdaki muafiyetlerden faydalanırlar:
1 – Vergi muafiyeti:
A) Yukarda yazılı kimseler beş yıl arazi, bina, kazanç, buhran, muvazene, hava kuvvetlerine yardım ve yol vergilerinden muaf tutulurlar.
Bu muafiyet süresi Hükümetçe iskan edilenlere bu kanun hükümlerine göre yapılacak iskan yardımlarından bina ve arazi vergileri için gayrimenkullerin temlik edildikleri tarihi, kazanç, buhran, muvazene ve hava kuvvetlerine yardım ve yol vergileri için bu kimselerin yurda geldikleri ve serbest iskana tabi olanlar da muhacir kağıdının verildiği yılı takibeden yıldan başlar.
Ancak, muhacirlerin huduttan girdiği, mültecilerin yerleşmek talebinde bulundukları, göçebelerin ve içerde bir yerden diğer bir yere yerleştirilenlerin iskanına başlandığı tarihten muafiyet başlangıcına kadar geçecek zaman zarfında mezkür vergiler aranmaz.
Hükümetçe iskan yerleri değiştirilenler yeniden muafiyete mazhar olurlar. Şu kadar ki, nakil tarihinde eski muafiyeti hitama ermiş olanların naklin bittiği tarihten yeni mahallerinde iskan yardımlarının bittiği tarihe kadar geçen zamana ait vergileri de aranmaz.
Bu maddedeki yıl tarihi, taallük ettiği vergi kanunlarında mükellefiyete esas tutulmuş olan yılı ifade eder.
Eski iskan mevzuatına göre iskan hakkına malik olup da İskan Kanunu hükümlerine göre yerleştirilmeleri icabedenler hakkında da yukardaki hükümler uygulanır.
B) Bu kanun hükümlerine göre Hükümetçe temlik edilen toprak ve yapılardan bu temlik dolayısiyle veraset ve intikal vergisi ve ferağ harcı ve resmi alınmaz.
C) Noterlerce yapılacak borçlanma senetleri pula, harca ve ücrete tabi değildir.
2 – Tapu muafiyeti:
Bu kanuna göre gerek parasız ve gerek borçlu ve gerek peşin paralı olarak verilen bütün yapı ve topraklar harçsız, pulsuz tapuya bağlanarak senedi verilir.
Temlik ve teffiz, kıymet takdiri, borçlanma ve ipotek konup kaldırma muameleleri hiçbir harca, masrafa ve pula tabi tutulmaz.
3 – Askerlik muafiyeti
Madde 38 – A : Muhacirlerin askerlik çağlarının başlangıcı geldikleri yılda nüfus kütüklerine geçen yaşlarına ve bu esasa göre hesap olunur. Nüfus doğum kağıtlarında doğumlarının ay ve günü yazılı olmıyanların doğum günleri yılın temmuzunun birinci günü sayılır.
B : Geldikleri yıl İkinci Kanunun birinde 22 yaşını bitirmiş olanlar muvazzaf hizmete tabi tutulmayıp yaşıtları efrat arasına ihtiyata geçirilirler. Bu gibilerin, her ne sebeple olursa olsun, nüfus kütüğüne yazılmalarının gecikmiş olması, geldikleri zaman ve yaşlarına göre başlıyacak olan askerlik çağlarını geciktirmez. Bunlar, nüfus kütüğüne yazıldıkları tarihten başlıyarak iki yıl geçmedikçe talim, manevra ve başka iş için silah altına çağrılmazlar.
1382
Geldikleri yıl İkincikanunun birinde 22 yaşını bitirmemiş olanlar muvazzaf hizmetini yapmağa mecbur tutulurlar. Ancak bunlardan geldikleri tarihte (16:22 dahil) yaşında olupta Hükümetçe iskan edilenlerin ve Hükümetin gösterdiği yerde yurt tutanların muvazzaflık hizmetleri, nüfus kütüğüne kaydolundukları tarihten başlıyarak, iki yıl geciktirilirler: Bu hizmetleri en yakın piyade kıtalarında yaptırılmak üzere altı aya indirilir. Hükümetçe iskan edilmiyenler veya Hükümetin gösterdiği yerde yurt tutmak istemiyenler yalnız iki yıllık geciktirme hakkından istifade ederler.
C : Memleketlerindeki tahsilleri yedek subay yetişecek derecede olupta, geldikleri tarihte, 22 yaşını bitirmiş olanlarla memleketlerinde askerlik yapmış ve fakat 22 yaşını bitirmemiş bulunanlardan yedek subay olmak istiyenler ve geldikleri tarihte, 22 yaşını bitirmemiş ve memleketlerinde askerlik etmemiş olanlar iki yıl geciktirme hizmetinden sonra 1076 numaralı kanun hükümlerine tabi tutulurlar.
Ç : Muhacirler arasında önce tabi oldukları Hükümet ordusunda ihtiyat veya muvazzaf zabit olanlardan lazım olan evsafı taşıyanlar, staja tabi tutularak, yedek subaylığa geçirilirler.
D : Umumi seferberlikte muafiyet yoktur. Ancak nüfus kütüğüne kaydolundukları tarihten başlıyarak üç ay geçmemiş olanların silah altına alınmaları üç ayın sonuna bırakılır.
E : Bir yıl içinde nüfus kütüğüne kayıtlarını yaptırmıyanlar yukardaki muafiyetten istifade edemezler.
F : Eski memleketlerinde askerlik ettiklerini veya bunun yerine bedel verdiklerini tevsik edenler tekrar muvazzaf hizmete tabi tutulmayıp yaşıtları yerli efrat ile ihtiyata geçirilirler.
G : Türkiye içinde bir iskan mıntakasından diğer bir iskan mıntakasına Hükümetçe naklolunarak yerleştirilen vatandaşlardan muvazzaf hizmete tabi olupta bunu henüz yapmamış olanların bu hizmetleri, yerleşecekleri yere vardıkları tarihten başlıyarak, iki yıl geciktirilir ve en yakın piyade kıtalarında yaptırılmak üzere altı aya indirilir.
H : Kanunen muhacir tanınmıyan mülteciler ve ecnebilerden Türk vatandaşlığına girenler, vatandaşlığa alındıkları tarihte hangi yaşta iseler o yaştaki yerli efrat gibi askerliklerini yaparlar. (1)
FASIL : VI
Mali hükümler
Madde 39 – (Mülga: 16/6/1970 - 1306/2 md.)
Madde 40 – İskan ameliyat ve inşaatı için, her yılın tahakkuk edecek miktarı o yıl bütçesinden verilmek üzere, gelecek yıllara sari taahhütler yapmağa Hükümet salahiyetlidir.
Madde 41 – Her yıl, Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaleti bütçesine ayrı bir fasıl halinde, bu kanunda yazılan işleri görmeğe kafi miktarda tahsisat konulur.
——————————
(1) 16/6/1927 tarih ve 1076 sayılı Kanunda değişiklik yapan 29/11/1983 tarih ve 2962 sayılı Kanunun 2 nci maddesi ile diğer Kanunlarda yer alan “ihtiyat zabit ve ihtiyat askeri memurlar” ibareleri “Yedek subay ve yedek askeri memurlar” şeklinde değiştirilmiş olup bu değişiklik metne işlenmiştir.
1383
FASIL : VII
İskan komisyonu
Madde 42 – (Değişik: 18/6/1947 - 5098/10 md.)
Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığında Bakanın veya tevkil edeceği zatın başkanlığı altında Sağlık ve Sosyal Yardım, İçişleri, Milli Savunma, Dışişleri, Maliye, Milli Eğitim, Ekonomi, Tarım Bakanlıklarınca ve Ziraat Bankasınca seçilecek zatlardan ve vukuf ve ihtısaslarından istifade edilmek üzere Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığınca hariçten alınacak en çok üç zattan müteşekkil Merkezi İskan Komisyonu bulunur.
Merkezi İskan Komisyonu başlıca Türkiye”ye gelecek muhacirlerin veya bu kanuna göre içerde yerleştirilecek vatandaşların iktisadi, içtimai, sıhhi vasıflara ve şartlara göre mürettep yerlerini tetkik etmek, iskan programları hakkında tetkiklerde bulunmak, iskana yarıyacak toprak ve yapıları araştırıp bulmak, muhacirlerin sevk şartlarını mütalaa eylemek, iskan tahsisatının sarf yerleri hakkında mütalaada bulunmak, hariçten ve dahilden yeni yurtlarına yerleşecek olanların sevkleri ve müstahsıl hale girinceye kadar bakımlariyle alakadar olan Devlet daireleri şubelerinin muzaheretlerini ve çalışma birliğini yapmaya yarıyan tedbirleri düşünmek gibi görevlerle mükelleftir. Kararları istişari mahiyeti haizdir.
Merkezi İskan Komisyonunun çalışma tarzı Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığınca tanzim ve Bakanlar Kurulu tarafından onanacak bir yönetmelikle tespit olunur.
FASIL : VIII
İcrai hükümler
Madde 43 – Muhacirlere, mültecilere, göçebelere ve naklolunanlara, yerleşecekleri kazaya eriştikleri günden başlıyarak en çok üç ay içinde istihkakları olan eldeki yapıların veya yerlerin ve toprakların tam olarak dağıtılıp teslim ve tevzi defterlerinin tapuya tevdi edilmiş ve tapuca da tescilleri yapılarak tapuları kendilerine verilmiş olması mecburidir. Çok miktarda birden toplu muhacir gelen kazalarda Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekili bu müddeti altı ay daha uzatabilir.
Tahsisat verilen yerlerde istihsal vasıtalarının veya bedellerinin tam olarak veya tahsisat miktarına göre kısmen üç ay içinde verilmiş bulunması mecburidir.
Muhacirlere ve naklolunanlara yapılacak yapıların veya yapı yardımlarının yurt yerine vasıl olduklarından itibaren bir yıl ve göçebelere üç yıl içinde yapılması mecburidir.
Zaruri hallerde idarei hususiyelerden, belediyelerden, köy sandıklarından ve imece suretiyle halktan yardımlar temin olunabilir.
Bütün Hükümet memurları her şeyden önce bu madde hükümlerini yapmağa mecburdurlar.
Madde 44 – Muhacirlerin, mültecilerin, göçebelerin ve naklolunanların iskan edilmesinden istihkaklarının eksiksiz olarak vaktinde dağıtılıp teslim olunmasından ve müstahsil hale getirilmesinden vali ve kaymakamlar mesuldürler.
Vilayet ve kazada iskan teşkilatı varsa, bunlar vali ve kaymakamın emrinde bu işleri görürler. İskan teşkilatı olmıyan veya olupta yetmiyen yerlerde vali ve kaymakamlar kendi vilayet ve kazaları Devlet, idarei hususiye ve belediye memurlarından münasip gördüklerini muhacirleri, mültecileri, göçebeleri ve naklolunanları yerleştirmek, bunlara verilecek yerleri ölçmek ve dağıtmak ve inşaata bakmak gibi muhacir ve iskan ve nakil işlerine memur etmeğe salahiyetlidirler. Bu memurlar her şeyden önce bu işleri yapmağa mecburdurlar.
1384
(Ek fıkra: 23/12/1934 - 2650/1 md.) 43 üncü madde ile bu maddenin iskan işlerinin memurlar tarafından yapılmasına dair olan hükümleri Adliye memurlarına şamil değildir.
Madde 45 – Valiler, kaymakamlar bu kanun hükümlerini, İcra Vekilleri Heyetince veya Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekilliğince verilecek talimat ve emirleri dikkat ve ehemmiyetle tatbik ve takip etmeğe, nahiye müdürleri, emniyet memurları ve jandarma bu emir ve talimatlara istinaden vali ve kaymakamlardan verilecek emirleri dikkat ve ehemmiyetle ve azami süratle yapmağa mecburdurlar.
Yapmıyan veya yapamıyan veya yaptıramıyan veya bunda dikkatsizlik ve gevşeklik gösterenler vazifeden çıkarılırlar.
Madde 46 – 43, 44 ve 45 inci maddelerdeki mecburiyetleri yapmıyan, bu maddelere muhalif hareket eden ve iskan işlerinde gevşeklik gösteren memurlar hakkında kaymakamlar onbeş günlüğe ve valiler bir aylığa kadar para cezası kesmeğe salahiyetlidirler.
Madde 47 – Umumi Müfettişlik teşkilatı olan mıntıkalarda umumi müfettişler muhacirlerin, naklolunanların ve göçebelerin muayyen müddetlerde iskan ettirilip müstahsil hale gelmelerinden birinci derecede mesuldürler. (1)

FASIL : IX
Müteferrik hükümler
Madde 48 – 18 Teşrinievvel 1912 tarihinden bu kanunun neşri tarihine kadar Trakya”da iskan edilip tapusu verilmiş olan gayrimenkul sahiplerinden boş kalmış yerlere yeniden Hükümetçe iskan edilmiş olanlar namına tapu senedi verilir ve bunların eski kayıtları terkin olunur.
Bu gayrimenkullerin sahipleri zuhur eder ve başka bir yere iskan edilmediği de anlaşılırsa kendilerine yeni muhacir gibi toprak ve yapı verilir.
Madde 49 – (Değişik: 18/6/1947 - 5098/11 md.)
Bu kanunun icra sureti tüzük ve yönetmelikler ile tayin olunur. Hükümetçe iskan edilenlerle bütün muhacir ve mültecilerin bu kanundaki muafiyetlerden istifade etmek üzere ne yolda hareket edecekleri bu tüzükte gösterilir.
Madde 50 – 31 Mayıs 1926 tarih ve 885 numaralı, 3/4/1933 tarih ve 2263 numaralı, mahalli iskanlarını bilamezuniyet tebdil eden muhacir ve mültecilerle aşair hakkında 28 İkinci Teşrin 1341 tarih ve 675 numaralı kanunlar, 22/III/1934 tarih ve 2396 numaralı muhacir ve mültecilerin gümrük muafiyeti hakkındaki kanunun muvakkat maddesinden maadaki maddeleri, 2 Haziran 1929 tarih ve 1507 numaralı Askerlik Mükellefiyeti Kanununun muaddel ikinci maddesinin bu kanunun 38 inci maddesine mugayir hükümleri ve bu kanuna muvafık olmıyan bütün hükümler kaldırılmıştır.
Ek Madde 1 – (10/2/1937 - 3123 sayılı ek kanunun 1 inci maddesi hükmü olup, ek madde haline getirilmiştir.)
Aşağıda (A) ve (B) fıkralarında yazılı kayıt ve şartlar dahilinde dış memleketlerden Türkiye”ye ithal edilecek keresteler, gümrük resmi ile sair bilümum rüsum ve tekaliften muaftır.
——————————
(1) Bu maddede zikredilen “Umumi Müfettişlikler”, 21/11/1952 tarih ve 5990 sayılı “Umumi Müfettişlik Teşkiline Dair Kanun ile Ek ve Tadillerinin Yürürlükten Kaldırılması Hakkında Kanunun” 1. maddesi ile kaldırılmıştır.
1385
A) 2510 ve 2848 sayılı kanunlar hükümlerine göre muhacirler için yaptırılacak evler ve müştemilatı ile diğer tesisatta kullanılmak üzere Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaleti tarafından dış memleketlerden 1936 mali yılı iptidasından itibaren 1945 mali yılı sonuna kadar getirilmiş ve getirilecek olan mamul keresteler,
B) Usulü dairesinde izin verildikten sonra 2510 ve 2848 sayılı kanun hükümlerine göre 1935 mali yılı bidayetinden itibaren Türkiye Cumhuriyeti dahilinde yerleşmek veya iskan edilmek üzere dış memleketlerden Türkiye”ye muhacir olarak gelen veya nakil masrafları Devletçe tesviye edilerek getirilen muhacirlerin, her aile için beş metre mikabını geçmemek ve Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaleti tarafından tayin edilecek evsafta bulunmak üzere 1945 mali senesi sonuna kadar beraberlerinde getirerek ilk girim kapılarında Hükümetçe tayin edilen bedel mukabilinde iskan emrine terkettikleri ve edecekleri keresteler. (1)
Ek Madde 2 – (10/2/1937 - 3123 sayılı ek kanunun 2 nci maddesi hükmü olup, ek madde haline getirilmiştir.)
Muhacirlerin iskanına ait inşaatta sarfedilmek üzere Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaleti tarafından Devlet demiryollarile sevkolunacak kerestelerden, nakil esnasında cari asgari tarifenin yüzde ellisi nisbetinde nakil ücreti alınır.
Ek Madde 3 – (25/4/1938 - 3371 sayılı ek kanunun 1 inci maddesi hükmü olup, ek madde olarak numarası teselsül ettirilmiştir.)
İskan edilecek göçebelerden henüz nüfus kütüklerine yazılmamış olanlar gizli nüfus cezasına ve hiç bir harç ve resme tabi tutulmadan nüfusça tescil olunurlar.
Ek Madde 4 – (25/4/1938 - 3371 sayılı ek kanunun 2 nci maddesi hükmü olup, ek madde olarak numarası teselsül ettirilmiştir.)
Hükümetçe yerleştirilmiş olan göçebelerden aranmakta olup da bu kanunun mer”iyete girdiği tarihe kadar tahsil edilmemiş bulunan harç, resim ve gizli nüfus cezaları aranmaz.
Ek Madde 5 – (18/6/1947 - 5098/12 md. ile gelen hüküm olup madde numarası teselsül ettirilmiştir; Değişik: 3/8/1951 - 5826/1 md.)
Kars İlinin Ilıca, Ağrı İlinin Tokaltı, Serdarbulak, Karnıyarık, Şehrigerden ve Yukarıniço Köyleri doğularından geçirilen hattın doğu kısmında kalan ve içinde Küçükağrı Dağı da bulunan yasak bölgeye ordu ve zabıta kuvvetlerinden maada Bakanlar Kurulu kararı olmadıkça hiç bir kimse giremez.
Ek Madde 6 – (3/8/1951 - 5826 sayılı kanunun 2 nci maddesi hükmü olup, ek maddeye çevrilerek numarası teselsül ettirilmiştir.)
Yasaklığı kaldırılan ve idareten boşaltılan bölgelerde ihtiyaca göre köy kurulacak olan yerler Tarım, Bayındırlık, Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlıklarının tayin edecekleri birer mütehassıstan müteşekkil üç kişilik heyet tarafından tesbit edilir.
(Değişik fıkralar: 1/7/1953 - 6093/1 md.)
Yasak ve idareten boşaltılmış bölgeler dışında kalan serbest bölgelerden 2510 sayılı kanun mucibince nakle tabi tutulan kimselerden,
——————————
(1) Bu madde ile tanınan, ithalde alınan her türlü vergi, resim ve harç muafiyeti, 6/5/1986 tarih ve 3286 sayılı Kanunun 1 inci maddesi ile kaldırılmıştır.
1386
A) Mürettep yerlerinde iskan edilmeden eski yerlerine dönenler,
B) Mürettep yerlerinde verilen gayrimenkulleri Hazineye terkedenler,
C) Mürettep yerlerinde iskan görmemiş ve eski yerlerindeki gayrimenkulleri de tevzi edilmiş olup da bedellerini almaktan feragat edenler,
Toprağı müsait yerlerde iskan edilirler.
Ancak serbest bölge ahalisinden olup da bu yerlerde gayrimenkulleri bulunmıyan ve mürettep yerlerinde verilen gayrimenkullerini de satmak suretiyle ellerinden çıkaranlardan muhtaç olanlara İskan Kanununun borçlandırma usulleri dairesinde toprak ve ev yeri verilir.
Ek Madde 7 – (3/8/1951 - 5826 sayılı kanunun 3 üncü maddesi hükmü olup, ek maddeye çevrilerek numarası teselsül ettirilmiştir.)
Yasaklığı kaldırılan ve idareten boşaltılan bölgeler ahalisinden olupta:
A ve B – (Mülga: 1/7/1953 - 6093/5 md.)
C) Mürettep iskan yerlerinde verilen gayrimenkullerini satmak suretiyle eski illerinde veya bu iller civarında 2510 sayılı kanunun 15 inci maddesinin üçüncü bendi gereğince borçlanma yoliyle ev yeri ve toprak verilenler;
Ç) Mürettep yerlerinde iskan görmemiş ve yasak bölge ile idareten boşaltılmış bölge civarında iskan edilipte iskanına muhassas gayrimenkullerini Hazineye iade etmemiş olanlar;
Bu kanunla derpiş edilen iskan hak ve yardımlarından faydalanamazlar.
Ek Madde 8 – (3/8/1951 - 5826 sayılı kanunun 4 üncü maddesi hükmü olup ek maddeye çevrilerek numarası teselsül ettirilmiştir; Değişik: 1/7/1953 - 6093/2 md.)
Yasaklığı kaldırılan veya idareten boşaltılan bölgeler halkından olup da üçüncü maddenin şümulü haricinde kalan yardıma muhtaç kimselerin bu kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren bir yıl içinde iskanlarını istedikleri takdirde bu bölgeler dahilinde veyahut arazisi müsait başka yerlerde İskan Kanunu hükümlerine göre iskanları yapılır.
Ek Madde 9 – (1/7/1953 - 6093/4 md. ile gelen hüküm olup madde numarası teselsül ettirilmiştir.)
Yasak ve idareten boşaltılan bölgeler halkından olup da mürettep yerlerinde iskan edilmiş olanlarla idareten boşaltılmış bölgelerde arazisi tevzi edilenlerin, istihkak mazbatası mukabili iskan gören veya mazbata muhteviyatını almış olanların ve 5826 sayılı kanuna tevfikan iskan edilenlerin gayrimenkulleri hariç diğerlerinin eski yerlerinde kalan ve 2510 sayılı kanunun mülga 26 ncı maddesi gereğince Devlete intikal etmiş olan gayrimenkulleri ibraz edecekleri tasarruf belgelerine müsteniden sahiplerine iade olunur.
Bu suretle Hazineye intikal etmiş olan gayrimenkullerin son zilyedleri yasaklığın devam ettiği müddetçe dahi bila inkıta zilyedi addedilir. Şu kadar ki, mürettep yerinde iskan edilmiş olup da iskanına muhassas gayrimenkulünü bu kanunun neşri tarihinden önce satmış olanların yasak ve boşaltılmış bölgelerle serbest bölgelerdeki arazileri tevzi veya herhangi bir amme hizmetine tahsis edilmemiş ise mürettep yerinde sattıkları gayrimenkullerin 1944 mali yılı vergisine matrah olan kıymetinin dört misli Hazineye ödenmek suretiyle eski yerlerindeki malları sahiplerine geri verilir.
Sahiplerine iadesi lazımgelen yasak bölgelerdeki topraklardan istimlak edilip de şimdiye kadar ödenmemiş olan istimlak bedelleri sahiplerine ödenir.